پایگاه‌های موضوعی

مهدویت و مطالعات تربیتی این پایگاه دربرگیرنده فهرست کارشناسان و مطالب مربوط به آموزه مهدویت در گستره مطالعات تربیتی است. هم‌اکنون 11 نفر با این مجموعه مرتبط هستند.

سرمایه رمضان و همت بلند در عید فطر

عیدفطر، عید جوایز شناخته می‌شود، چنان‌که در دعای امام باقر علیه‌السلام در هنگام رفتن برای اقامه نماز عید فطر آمده: «من آماده و مهیا و مجهز شده‌ام به امید بخشش، دریافت هدایا و جوایز و فضل و کرم‌ تو». در ادامه با بررسی برخی دعا‌ها، زیارت‌ها و روایات، بیشتر با هدایایی که نصیب مؤمنان می‌شود آشنا می‌شویم.
عیدفطر، عید جوایز شناخته می‌شود، چنان‌که در دعای امام باقر علیه‌السلام در هنگام رفتن برای اقامه نماز عید فطر آمده است: «فإن اليک يا سيدی تهيئنی و تعبئتی و اعدادی و استعدادی رجاء و فدک و جوائزک و نوافلک؛ من آماده و مهیا و مجهز شده‌ام به امید بخشش، دریافت هدایا و جوایز و فضل و کرم‌ تو». از این رو مناسب است که در این گفتار، با بررسی برخی دعا‌ها و زیارت‌ها و روایات، بیشتر با آن هدایا و جوایزی که نصیب مؤمنان می‌شود آشنا بشویم. در آغاز به فرازی از دعای قنوت نماز عید فطر توجه می‌کنیم:
«اللهم انی اسئلک خير ما سئلک عبادک الصالحون و اعوذ بک مما استعاذ منه عبادک المخلصون؛ خدایا من بهترین چیزی که بندگان صالح تو از تو خواسته‌اند، همان را از تو می‌خواهم و پناه می‌برم به تو از آن‌چه بندگان خالص شده تو پناه برده‌اند».
نکاتی که در این فراز وجود دارد؛
1.‌ همت بلند در درخواست از خداوند که بهترین خواسته‌ها طلب شود و به کمتر از آن راضی نشود. این مهم در دعاهای دیگر هم مورد تأکید واقع شده است، مانند دعای سحر و دعای بعد از نماز‌ها در ماه رمضان. در دعای روز مباهله که از امام صادق علیه‌السلام نقل شده است، می‌خوانیم: «و اسئلک خير الخير رضوانک و الجنة و اعوذ بک من شر الشر سخطک و النار ؛ خدایا بهترین خوبی‌ها را از تو می‌خواهم (یعنی) رضایت تو و بهشت؛ و پناه می‌برم از بدترین بدی‌ها که خشم تو و آتش است».
اکنون اگر این جملات را به برخی روایات ضمیمه کنیم که فرموده است: «رضانا رضا الله؛ رضایت ما اهل‌بیت رضایت خداست» و یا آن روایت معروف که خداوند به غضب و خشم فاطمه سلام‌الله‌ به خشم می‌آید و همچنین در دعای شب عید فطر می‌خوانیم: «و تمنّ علی رضاک؛ منت بر من بگذار با رضایت خود (ای خدا)». که دقیقاً مشابه آن در اواخر دعای ندبه آمده: «و امنن علینا برضاه؛ منت بر ما بگذار با رضایت امام زمان(که رضایت خداست)» و نیز روایت‌ها و عبارات مشابه، این مطلب به دست می‌آید که در روزی چون عید فطر در واقع انسان باید رضایت اهل‌بیت را جست‌وجو کند و رضایت امام زمان علیه‌السلام به عنوان امام عصر خود.
2. فراز دیگری نیز از دعای ابوحمزه وجود دارد: «اسئلک یا رب من الخیر کله ما علمت منه و ما لم اعلم اسئلک اللهم من خیر ما سئلک به عباد الصالحون؛ ای پروردگار من، از تو خیر را می‌خواهم، کل آن را، آنچه را از خیر که می‌دانم و آن‌چه که نمی‌دانم [را می‌خواهم] و خداوندا از تو می‌خواهم از آن‌چه که بندگان صالح‌تر از تو خواسته‌اند[به من هم عطا کنی]».
در اینجا هم مانند قنوت نماز عید فطر بر هم‌نوا بودن درخواست‌ها با بندگان صالح تأکید شده است و این‌که انسان حتی در درخواست خیر خود را به خدا بسپارد و خواسته‌های خود را تحمیل نکند و آن را تمام خواسته‌ها نداند. اگر به این نکته توجه شود که در مورد زمان رسیدن ظهور و فرج آل‌محمد، بارها که از امامان سؤال می‌شد، از مردم می‌خواستند آن را به زمان خود بسپارند. در عین این‌که مردم را به صبر و دعا و انتظار فرا می‌خواندند، از این‌که در رسیدن زمان ظهور و فرج، عجله کنند، آنها را باز می‌داشتند و این در واقع تمرین تسلیم در برابر قضا و قدر الاهی است که با وجود انجام تکالیف فردی و اجتماعی که در ماه رمضان انجام می‌شود (روزه، اطعام، شب قدر، زکات فطر و توسل به اهل بیت و...) باز هم در روز عید، باید سپردن خود به خدا و رضای الاهی را تمرین و تلقین نمود.
زیرا برخی تصور می‌کنند وقتی مدتی در مجالس اهل بیت، یا مراسم‌های مربوط به امام زمان علیه‌السلام، یا اماکن مقدس حاضر می‌شوند و مکرراً دعاها و اعمال خاص را در طول روزها یا هفته‌ها انجام می‌دهند، باید حتماً به حاجت خاص خود برسند و مثلاً رؤیت امام زمان علیه‌السلام یا رفع مشکلات خاص دنیایی آنها انجام شود، در حالی که می‌بینیم پس از یک ماه عبادت شبانه روزی وظیفه مؤمن بازهم تنظیم کردن نیت‌ها و اهداف و جهت گیری‌های خود با رضایت خداوند و اهل‌بیت است.
3.‌ در مورد عبارت «مما استعاذ منه= پناه بردن» هم، آن‌چه که بندگان خالص شده خدا (که در درجه اول، اهل‌بیت هستند) از آن به خدا پناه برده‌اند، در شاخه‌های مختلف قرار می‌گیرد، گاهی آنها از صفات روحی ناپسند به خدا پناه برده‌اند. مثلا در فرازی از دعای ابوحمزه می‌خوانیم: «اللهم انی اعوذبک من الکسل و الفشل و الهم و الجبن و البخل و الغفلة و القسوة...؛ خدایا به تو پناه می‌برم از کسالت و مهملی و ترس و بددلی و بخل و غفلت و قساوت قلب و ...». صفاتی که ذکر شد، هرچند فردی است، اما آثار اجتماعی دارد. به عنوان نمونه، ما درمورد طولانی شدن زمان غیبت در روایات می‌خوانیم که یکی از خطراتی که افراد را تهدید می‌کند، قساوت قلب است و نیز غفلت که انسان را دچار فتنه‌ها می‌کند و صفات دیگری که ذکر شده همگی باید مورد توجه واقع شود.
و نیز گاهی در دعاهای اهل بیت معضلات و مفاسد اجتماعی و کلی مورد توجه قرار گرفته و در واقع از خدا خواسته شده که آنها برطرف شود. مثلاً در دعای ندبه که خود این دعا مستحب است در صبح عید فطر هم خوانده شود، جمله‌های متعدد آن مربوط به آرزوی دفع ظلم و کجی و انحراف و نابودی سران متجاوز و کافران و طغیانگران و اهل عناد و الحاد است. طبیعتاً وقتی آرزوی ظهور توأم با آرزوی رفع این معضلات است، این نکته را گوشزد می‌کند که در زمان غیبت باید از این انحرافات به خدا پناه برد و در برابر آنها برنامه و اقدام داشت.
در اینجا شاید بتوان این مطلب را افزود که وقتی در زیارت عاشورا برائت از دشمنان اهل بیت به عنوان رزق و روزی معرفی می‌شود (و رزقنی البرائة من اعدائکم) یکی از آن هدایا و جوایزی که انسان می‌تواند در روز عید از خدا طلب کند و خود روزی الاهی محسوب می‌شود، همین دشمن‌شناسی و دشمن‌ستیزی است و این هم باید از خدا خواسته شود. همان‌طور که روزی حلال، مانع آن می‌شود که انسان تبدیل به فردی شود که در اثر پر شدن شکم از حرام به حرف‌های امام خود حتی در کربلا گوش ندهد. از این رو در دعای شب عید فطر می‌خوانیم: «وتوسّع علی من رزقک الحلال الطيب و من حيث احتسب و من حيث لا احتسب؛ فراوان کن روزی‌ام را از حلال و پاک از آن راه که می‌دانم و نمی‌دانم». طلب روزی حلال در عید فطر، در واقع مقدمه نجات خود از قرار گرفتن در صف غافلان و دشمنان امام زمان علیه‌السلام است.
همچنین در دعای پس از زیارت آل‌یاسین، این دردهای اصلی و اجتماعی مورد توجه قرار می‌گیرد: «اللهم اعذه من شرکل باغ و طاغ و من شر جمیع خلقک و احفظه من بین یدیه.... و اخذل خاذلیه و اقصم قاصمیه و اقصم به جابرة الکفر و اقتل به الکافر و المنافقین و جمیع الملحدین حیث کانوا من مشارق الارض و مغاربها؛ خداوندا او [امام زمان] را از شر هر متجاوز و طغیانگر و از شر تمام خلق خود حفظ کن... و مخالفان او را محروم بدار، پشت دشمنان او را به خاک افکن و پشت ستمکاران و جباران را (به واسطه او) در هم شکن و کفار و منافقین و تمام ملحدان را به دست او نابود کن، هرجا که باشند».
در این‌جا هم نابودی و حذف گروه معدودی که در دنیا مانع اجرای حق و عدالت و تحقق جامعه آرمانی می‌شوند از خدا خواسته شده است. خود این آرزو می‌تواند از مهم‌ترین خواسته‌های بندگان صالح و اهل بیت باشد. از سویی دیگر آفات ذکر شده از بزرگ‌ترین شروری است که باید از آنها به خدا پناه برد و اقدام در جهت رفع آن از مهم‌ترین وظایف است. چنان‌که در برخی روایات نیز آمده است که کلمه حق نزد سلطان جائر از والاترین و با ارزش‌ترین اعمال است.
نکته مهم آن است که در این دعا بحث‌های فردی و اجتماعی با همدیگر آمیخته است و هیچ‌کدام نادیده گرفته نمی‌شود. مثلاً‌ در زیارت آل‌یاسین که در آن عبارات مهم در باره مبارزه با ظلم و کفر است، جملات متعددی نیز در مورد حقانیت مرگ و فرشته‌های مرگ و صراط و میزان و... وجود دارد. (و ان الموت حق و ان ناکراً و نکیراً حق و اشهد ان النشر حق...) در واقع خشم و غضب الاهی که در برزخ و قیامت تجلی پیدا می‌کند مربوط به عدم اطاعت الاهی است و همراهی و سکوت یا کوتاهی در برابر ظلم و انحرافات اصلی جوامع از اصلی‌ترین عوامل خشم و غضب الاهی است که در دعاهای ماه رمضان و عید فطر، ما از آن به خدا پناه می‌بریم.
نکته پایانی و نتیجه نهایی این است که از مجموع مطالب ذکر شده و مطالب دیگری که در این زمینه در دعاها و روایات وجود دارد، نتیجه به‌دست می‌آید که پس از انجام یک اقدام بزرگ عبادی و معنوی، مثل روزه یک ماه رمضان، تن‌آسایی و غفلت و آسودگی خیال روا نیست و تازه پس از طی آن مراحل در ریاضت‌های شرعی است که مؤمن باید به دنبال شناختن عوامل رضایت و خشم الاهی در بعد فردی و اجتماعی باشد و روز عید فطر را آغازگر حرکتی با همت بلند در راستای اصلاح خود و جامعه قرار دهد.
آخرین ویرایش
در 1395/4/15 12:53

بازگشت به ابتدای صفحه

تلفن
نشانی
9 - 02188998601
تهران، خیابان انقلاب، خیابان قدس، تقاطع ایتالیا، پلاک 98
پیامک
30001366